La Genieco de Esperanto

La genieco de esperanto, kaj kiel pli profiti gxin.

La plej bona elemento de esperanto estas, certe, la ebleco uzi morfemojn en dependa kaj sependa pozicioj. Ekzemplo:

La hundeto. = La eta hundo.

En cxiuj aliaj lingvoj (almenaux cxiujn kiujn mi konas) tio tute ne eblas. Fari tion necesas ke oni uzu aliajn vortojn. Ekzemplo:

Portugala:

O cachorrinho. = O pequeno cachorro.

Estas tie, en esperanto, vera simetrio, kiu ne estas en aliaj lingvoj, fakto kiu helpas al kiu lernas esperanton kompreni pli bone la funkcion de lingvojn, gxenerale, kaj ankaux de sia mema lingvo. Tio estas speciale bona por unulingvuloj.

Alie, tio estas bona ankaux por bonega sinesprimo, por la artoj (poezio), tujvortprovizo, kaj por plibonigi la logikan kaj lingvan povecojn.

En esperanto, alivorte, okazas pli granda korespondo inter la "derivatio naturalis" (kreado de vortoj el gramatikaj eroj) kaj la "derivatio volutaria"(kreado de vortoj el leksikeroj). En la portugala, "inho" korespondas al la morfologio kaj "pequeno" korespondas al la leksiko. Esperante, ambaux estas morfologiaj.

(Faka lingvo estas tuta alia afero: estas bone esti pluraj vortoj por esprimi fakajn aferojn. Tiu cxi teksto mem estas ekzemplo de tiu fakto: mi tute devas uzi vortojn kiel "elemento" kaj "morfemo" en la loko de "ero" cxar ilia signifo estas specifa. En cxiutaga lingvo kaj en artoj, tamen, vortafarado devas esti portata al la ekstremo por krei plej bonan lingvon.)

Plibonigado

Tamen, en esperanto, tio ne tute kaj ne cxiam okazas. Ekzemplo estas kaj la "korelativoj", kiu estas speciala parto de la lingvo, kaj prepozicioj, kaj konjunkcioj, kaj veraj gramatikeroj (fleksioj), kiel "-j", "-n", "-a", "-is", ktp.

En la Fundamento, oni ne povas diri ke oni trovas cxiujn eblecojn uzi la lingvon, kaj kiu vere determinas gxian uzadon estas la esperanta komunumo kiu, malfelicxe, kreas esperanton pli kaj pli fiksan, rigidan, plenan je reguloj kaj idiotajxoj, en la lingvistika uzado, sen universaleco. Pli kaj pli ili simple lernas fiksajn vortojn kaj vortordon kaj havas malfacilecon kompreni aliajn modojn de sinesprimo. 

Oni bone scias ke estas multaj klopodoj krei novajn lingvojn por "plibonigi" esperanton. Sed mi pensas ke la klavo por plibonigi esperanton estas en esperanto mem. Estas ambigue si oni povas diri "aliiel", ekzemple, laux la fundamento. Sed si oni pensas logike, tio estas tute ebla.

La logiko de "tabelvorto" estas ene de la gxenerala gramatiko esperanta, ne for. Same por prepozicioj, gramatikeroj kaj konjunkcio.

Estas normala diri, ekzemple, "a-vortoj" kun la signifo de "adjektivo". "Adjektivo" estas pli facila laux kiu havas euxropan nasklingvon, sed multe pli malfacila laux kiu estas neeuxropano.

Do, por tutuzi la eblecojn de esperanto ni devas leksikigi tiujn vorterojn.

Iuj sugestoj estas (nur sugestoj, nur por ke la leganto povos kompreni la logikon, ili ne estas definitivaj proponoj, nur ideoj, ne necese korektaj.): 

- Konjunkcioj kaj adverbiaj tabelvortoj estas uzataj kiel adverbioj (e-vortoj): Tamene, cxiame, tiame, tiele, ktp.

- Uzi gramatikerojn kiel sendependaj vortoj: la joa (la pluralo), la noa (la akuzativo), aaj vortoj (adjektivoj), oaj vortoj (substanktivo), osa tempo (futuro), "isigi verbon" (konjugacii pasintece), ktp.

Mi ne vere scias kiel fari kun prepozicioj, tio sxajnas al mi pli kompleksa. 

Denove, ili estas nur sugestoj, nenecese validaj. Fari tion ne vere sxangxos la lingvon, tio nur estas malsama maniero sinesprimi, sen vere sxangxi la strukturo de la lingvo.

Certe pluraj uloj vidos cxi tion kiel idismo, sed ne gravas. Ni lasu al la artistoj kaj poetoj la sxangxadon de la lingvo kaj la eksploradon de gxia vera poveco.

Por finigi

La vorto estas la plej bazika ero kiu estas "instinkte" rekonatebla. 

La morfemo estas la minima strukturo kun signifio en lingvo. 

Estus bone por internacia lingvo havi ambaux en koincideco, ke unu vorto estus unu morfemo. Sed ankaux la ebleco kombini ilin estas bona, por libereco kaj plus ebleco sinesprimi.

Mi kredas do ke oni devus havi, en esperanto, tutan liberecon elekti kiel sinesprimi, tutlibere.

Mi kredas ke oni devus povi uzi preskaux cxiujn vortojn kiel ni volas, depende, sendepende, kune, malkune, analitike, sintetike, gramatike, leksike.

Oni tiel povas elekti kia lingvajxo estas pli tauxga al kiu ni necesas.

Teksto el kiu mi prenis inspiracion kaj teoriojn por tiun cxi skribi.
http://coral.ufsm.br/lec/02_01/DelcioLC6.htm

Lege plus

Metaregulas in interlingua vs. conlangs normal

Interlingua non ha regulas definite, sed "metaregulas", regulas de como obtenir regulas linguistic. Illo vole dicer que nemo ha le autoritate de simplemente imponer un cambio a interlingua. Lo que pote occurrer es un interpretation differente del regulas, lo que, comocunque, non facera un grande differentia in le lingua.

Le proba de isto es le grande quantitate de "dialectos" e, specialmente, "idiolectos" (dialecto de un individuo) inter le parlatores de interlingua. Isto non compromitte nihil in le communication.

Ja esperanto es un altere historia. Le fundamento determina, ad hoc, cata regula del lingua e cata parola. Lo que face que le fundamento deveni como un libro sacrate del lingua, que non accepta necun cambiamento.

In ultra, le structura mesme de esperanto difficilmente accepta cambiamentos, quia le morphemas es stablite de un forma geometric a fin de maximisar le facilitate del apprentissage. Si on cambia qualcosa in esperanto, su consequentias es imprevisibile.

Le personas prende multo tempo a comprender que le concepto de interlingua non es le mesme del conlangs commun. Illo non ha le natura descriptive, minutiose e detalista de iste linguas, on non ha seligite su parolas e structura. On ha seligitie principios que lo face.

Lege plus

Suffrentia

Il non importa quante placer on ha in iste vita, le suffrentia es sempre plus grande que illo, a vices mesmo inversemente proportional... Assi, es van omne tentativa de trovar in le pur placer un significato al vita, un ration pro viver.

Lege plus

Kelkaj lingvaj rezonoj por kabei

Unue, mi skribas pri io, kio min nun mem ĝenis min: La ĉapelitaj literoj. Multe oni jam parolis pri tio. Mi kredas ke lingvo, kiu havas la celon atingi la maksimumon da personojn eble, ne povas krei baroj al la eklernado. Ni vivas en epoko, kiam se oni ne povas utiligi ion NUN, oni rapide forgesas pri tio... 

Parto de la problemo estas, ke la interreto estas fondita sur la angla lingvo, kaj ĝi akceptas nur la 26 normalajn literojn de la latina alfabeto. Estas ankaŭ alia problemo ĉi-rilata: la strukturo. La komputiloj kaj la interreto funkcias pli bone kun paroloj kiuj estas sendeklinaciaj, ĉar tiel oni ne havos problemon rilate al la siaj multaj formoj. En esperanto, oni povas refrazigi ege plurmaniere, ŝanĝante eĉ strukturo de vortoj. Tiel, oni povas uzi multajn vortojn por diri la saman aferon. Tio funkcias kiel baro al la trovado de informacio, eĉ se tio estas la plej bona parto de la lingvo, kaj igas la parolado malsame al la unua lingvo de la parolante, kaj estas bona ankaŭ kiel mensekzerco. Do, bona lingvo por interreto estus lingvo pli "analitika", ne "sintetika".

Alia problemo estas ke la kreinto de la esperanto, eĉ se li faras genian laboron kun la gramatiko de la lingvo, la ortografio kaj la formo de la vortoj ŝajnas ĥaosaj. Ĝi farigas kelkajn vortojn malrekoneblaj. Ĝi kreas vortoj kiuj havas "falsajn vorterojn" kaj ne konsideras la "prototipan" formon de la vorto antaŭ krei la esperantan version. El kie venis la ĉapelitaj literoj?? Li simple kreis ilin? Kial esperanto havas tiom da sonojn? La kunmetado de certaj vortoj faras ke esperanto sonas eksterterane kaj tre nenaturale.

Tiuj estas nur kelkaj problemoj, je kiuj mi kredas. Kun la resursoj kaj kono, kiujn ni havas nuntempe, si oni volas vere krei malnaturan lingvon, oni povus krei multe pli bonan kaj lerneblan lingvon.


Version in interlingua

Primo, ego scribe sur alico que nunc mesmo me ha irritate: Le "litteras con cappello". On ja ha parlate multo sur isto. Ego crede que un lingua, que habe le objectivo de attinger le maximo de personas possibile, non pote crear barrieras al comencio del apprendimento. Nos vive in un epoca in que, si on non pote utilizar alico NUNC, on rapidemente lo oblida.

Parte del problema es que le internet era fundate sur le lingua inglese e illo accepta solmente le 26 litteras normal del alphabeto latin. Il ha tamben altere problema con relation a isto: Le structura. Le computatores e le internet functiona melio con parolas que non habe declination, pro que assi on non habe problemas in relation a su plure formas. In esperanto, on pote reformular un phrase in plure manieras, cambiante etiam le structura del parolas. Assi on pote usar multe parolas por dicer le mesme cosa. Isto functiona como barriera al cerca de informationes, etiam si iste es le plus bon parte del lingua e torna le discurso differente del prime lingua del parlator e es bon anque como exercitio mental. Dunque, un bon lingua por le internet serea un lingua plus analytic, non synthetic.

Altere problema es que le creator del esperanto, etiam si ille ha facite un travalio de genio con le grammatica del lingua, le orthographia e le formas del parolas sembla chaotic. Illo rende alicun parolas irrecognoscibile. Illo crea parolas que habe "false particulas grammatical" e non considera le forma prototypic del parola ante crear le version in esperanto. De ubi veni le litteras con cappellos?? Ille simplemente ha create illos? Pro que esperanto habe tante sons? Le combination de particulas intro alicun parolas rende le son del lingua extra-terrestre e antinatural.

Illos es solmente alicun problemas, in le quales ego crede. Con le recursos e cognoscimento que on habe actualmente, si on vole realmente crear un lingua artificial, on poterea crear un lingua multo plus bon e facile de apprender.

Lege plus